Russische vrouwen voorzichtig in verzet: 'Wij willen onze mannen terug'

''Dit is al de vijfde keer dat ik deze video probeer op te nemen'', verzucht Polina Safronova. Ze zit in de keuken van een appartement in Moskou, een knie opgetrokken, en vertelt. Ze is verkouden. Af en toe moet ze de video pauzeren om te hoesten.

"In oktober 2022 is mijn man gemobiliseerd", legt ze uit. Hij heeft een oproep gekregen om te dienen in het Russische leger, en hij is gegaan. "Mijn dochter was toen drie maanden oud", zegt Safronova. "Over minder dan een maand is ze twee jaar oud." In de tussentijd heeft ze haar man niet gezien. In deze video zie je meer van het protest:

"Het begint de laatste tijd op te vallen dat steeds meer vrouwen zich uitspreken", ziet correspondent Olaf Koens. "Er zijn online grote gemeenschappen waar de vrouwen van soldaten zich verenigen. Ze overleggen wat ze kunnen doen, hoe ze hun mannen terug kunnen krijgen. Er zijn speciale advocaten, hele podcasts. En onlangs zelfs een betoging, wat bijzonder is in Rusland."

'Waarom geen verlof?'

Safronova is dus lang niet de enige. In een andere video zien we een jonge vrouw buiten met een plakkaat. "We eisen het demobiliseren van de gemobiliseerden", staat er te lezen. "Mijn man is al anderhalf jaar in het gebied waar gevochten wordt, wij hebben twee kleine kinderen", legt ze uit. "In ons land zijn er veel mannen die hen kunnen vervangen. Waarom is er geen rotatie? Waarom krijgen de soldaten geen verlof? Er gebeurt niets! Wij eisen dat de gemobiliseerde soldaten vervangen worden."

Het is een directe oproep aan de Russische president. "Ik zie geen andere uitweg dan deze videoboodschap", zegt Olesja, een hoogzwangere vrouw. "Alles wat ze ons beloven, alle hulp van de overheid, het zijn alleen maar woorden. In werkelijkheid helpt niemand. Ik wil dat mijn man onze kinderen kan opvoeden, want alleen met vier kinderen ga ik het niet redden."

Dat is iets wat je in Rusland vaak ziet, zegt Koens. "Wanneer er protest is, dan is het een oproep aan de president zelf. Of het nu slachtoffers of gedupeerden zijn, omwonenden of lotgenoten: wanneer de lokale autoriteiten niet reageren, worden er videoboodschappen opgenomen die worden geadresseerd aan Vladimir Poetin zelf. De kans is klein dat de Russische president die ook daadwerkelijk ziet, maar soms zorgt het ervoor dat lokale autoriteiten zenuwachtig worden. Dat de president zelf verantwoordelijk is voor het probleem speelt amper een rol. Het is bijna een eeuwenlange traditie in Rusland. De tsaar is goed, maar de bojaren, zijn adviseurs, die zijn slecht."

Kritiek groeit

De kritiek op de vrouwen groeit. In reactie verschijnen video's met echtgenotes die zeggen juist trots te zijn dat hun mannen zo lang van huis zijn. De belangrijkste Telegram-groep, die 'De weg naar huis' heet en ruim 55.000 leden heeft, is als extremistisch bestempeld en zo goed als onvindbaar geworden. Safronova organiseerde zelfs een protest bij de Doema, het Russische parlement. Anders dan bij protesten van oppositiebewegingen durfde de politie hier niet in te grijpen.

De vrouwen krijgen steun van hun mannen. In een video zien we een militair – zijn gezicht onherkenbaar gemaakt, zijn stem vervormd. "Ik ben de echtgenoot van Polina Safronova", zegt hij. "En ik zeg het gelijk maar: ik schaam me niet voor mijn vrouw." In een andere video zien we drie soldaten, eveneens onherkenbaar gemaakt. 'Wij vechten deze oorlog uit en wij eisen demobilisatie. Onze gezinnen, onze vrouwen en kinderen wachten op ons thuis."

Hoge prijs 

Naar schatting zijn er al 100.000 Russische soldaten om het leven gekomen in de verwoestende oorlog tegen Oekraïne. Hoeveel vrouwen zich nu uitspreken is onduidelijk. Toch is het een fascinerende vorm van protest, vindt Koens. "Deze vrouwen zijn niet tegen de oorlog, ze vinden niet dat Rusland iets verkeerds doet – ze willen alleen hun echtgenoten terug. Het is niet een protest van liberalen, van mensen die meer democratie of mensenrechten willen. Het is een protest onder gewone Russen. Dat maakt het voor het Kremlin ingewikkeld."

Rusland heeft een lange geschiedenis van vrouwelijk verzet, het waren de echtgenotes en de moeders van Russische soldaten die tijdens de Tsjetsjeense oorlogen een belangrijke rol speelden bij het einde daarvan. Toch is het nu anders, denkt Koens. "In die tijd was Rusland chaotischer, en daarom vrijer. Nu is de repressie een geoliede machine geworden. Het is een kwestie van tijd voor deze vrouwen, en misschien ook hun echtgenoten, een hoge prijs zullen betalen voor deze vorm van kritiek."