Drinkwater koken steeds vaker noodzakelijk, vrezen experts: 'Slijtage op allerlei plekken'
Sinds zondag kunnen Amersfoorters weer ongestoord een glas kraanwater inschenken. Daarmee werd het langste kookadvies ooit beëindigd: bijna twee weken kon het water niet zomaar worden gedronken. Het was al het derde kookadvies in Nederland in drie maanden tijd: in november moest het water in de regio Utrecht worden gekookt, en rond de kerstdagen gold er in Amersfoort ook al een kookadvies.
Zo'n kookadvies, dat wordt afgegeven als het drinkwater is besmet met bacteriën, was vroeger een zeldzaamheid. Maar het komt de laatste jaren vaker voor, blijkt uit cijfers die RTL Nieuws heeft opgevraagd bij de ILT en de drinkwaterbedrijven. De afgelopen twee jaar zijn er acht grote kookadviezen geweest, waarbij minstens 10.000 huishoudens betrokken waren.
Ook voor deze tandarts had het vervuilde drinkwater in Amersfoort gevolgen:
Leidingen uit de jaren zeventig
Het is een groot verschil met de jaren daarvoor. In de jaren van 2016 tot en met 2023 waren er in totaal maar vijf van zulke adviezen. Hoe kan het dat we sinds een paar jaar vaker te maken hebben met grote besmettingen van drinkwater?
Meestal gaat het om technische mankementen, blijkt uit gegevens van de drinkwaterbedrijven. De oorzaken van de twee meest recente besmettingen Amersfoort zijn nog niet bekend. Maar van de zes besmettingen daarvoor was er in vijf gevallen sprake van problemen met de infrastructuur. In vier gevallen ging het om scheuren of lekkages in de opslagreservoirs van het drinkwater.
Volgens Adriaan Mels, hoogleraar watertechnologie aan de Universiteit van Wageningen, komt dat vooral door de ouderdom van het drinkwaternet. "Een groot deel daarvan dateert uit de jaren 60 en 70. Dat is technisch gezien oud, op allerlei plekken zien we slijtage. Dan ontstaan er wel eens gaten. Niet alleen in de leidingen, maar ook in de reservoirs."
Kookadvies voor drinkwater regio Amersfoort na twee weken opgeheven
Problemen in de leidingen leiden vaak tot kleinschalige kookadviezen. Als er schade ontstaat, bijvoorbeeld door werkzaamheden, komt het drinkwater in contact met grondwater, waardoor er bacteriën in de leiding terechtkomen. Tientallen of honderden huishoudens, die door die leiding van drinkwater worden voorzien, moeten dan tijdelijk hun water koken. Volgens cijfers van de drinkwaterbedrijven kwam dat vorig jaar 148 keer voor.
Bij problemen in de reservoirs zijn de gevolgen veel groter. "Daar wordt drinkwater opgeslagen dat in de leidingen kan worden gepompt, bijvoorbeeld tijdens piekmomenten", zegt Roberta Hofman, hoofdonderzoeker van kennisinstituut KWR, dat onderzoek doet naar drinkwater. "Als daar een gaatje ontstaat, heb je een besmetting te pakken." Dat besmette water stroomt rechtstreeks naar de kranen van honderdduizenden mensen.
Weer bij Vitens
Sinds 2024 werden er zes kookadviezen afgegeven door Vitens, dat drinkwater aan 5,8 miljoen mensen levert, waaronder in Amersfoort. Een woordvoerder verklaart dat door te wijzen op de schaal van het bedrijf. "Wij zijn de grootste van Nederland, en daardoor niet vergelijkbaar met andere drinkwaterbedrijven."
"Als je de meeste reservoirs hebt, heb je ook de grootste kans op problemen'', beaamt onderzoeker Hofman. "Al hebben wij ons hier natuurlijk ook afgevraagd: weer een kookadvies, hoe kan dat nou? Maar: je kunt ook jarenlang probleemloos fietsen en dan ineens drie keer een platte band hebben."
Van de grote besmettingen die de afgelopen jaren bij Vitens plaatsvonden, was alleen in Utrecht sprake van gebrekkig onderhoud, zegt de woordvoerder. In de andere gevallen voldeed het onderhoud volgens Vitens aan de eisen - hoewel de problemen volgens de eigen onderzoeken van het bedrijf wel degelijk door scheuren en andere technische mankementen werden veroorzaakt.
Dagenlange verontreiniging kraanwater Utrecht kwam door kapot dak
Een prijskaartje
Ondanks de recente problemen blijft de Nederlandse drinkwaterkwaliteit hoog, zegt Hofman. "Dat we hier zo op aanslaan, toont aan hoe hoog onze standaarden liggen." Het hoge aantal grootschalige kookadviezen is volgens haar opvallend, maar het is te vroeg om van een trend te spreken. "Dat zouden we echt pas over een paar jaar kunnen zeggen."
Volgens hoogleraar Mels moeten we de komende jaren wel rekening houden met meer grote kookadviezen. "Een aanzienlijk deel van het waternetwerk moet vervangen worden. Dat gaat tijd kosten, dus we moeten accepteren dat dit af en toe kan gebeuren." Aan die vervangingsoperatie hangt bovendien een prijskaartje. Volgens Vewin, de vereniging van de drinkwaterbedrijven, zal de prijs van drinkwater de komende jaren stijgen.
Reactie Vewin (Vereniging van waterbedrijven in Nederland)
Het Nederlandse drinkwater wordt streng gecontroleerd. In 2024 voldeed 99,8 procent van de metingen aan alle wettelijke eisen. Besmettingen zijn niet te voorkomen, maar drinkwaterbedrijven nemen geen enkel risico en zijn wettelijk verplicht om kookadviezen af te geven, ook bij een zeer geringe besmetting.
De meeste kookadviezen worden afgegeven voor enkele tot tientallen aansluitingen en worden veroorzaakt door externe invloeden als hogere grondwaterstanden of onderhoudswerkzaamheden. Een enkele keer is sprake van technische afwijkingen, zoals lekkages, van een opslagkelder of een leiding voor drinkwater.
Het drinkwaternet is continu in ontwikkeling met vernieuwing, uitbreiding of vervanging. Dit vraagt uiteraard om zorgvuldig onderhoud; er wordt jaarlijks flink geïnvesteerd in de vervanging van de infrastructuur.