Experts hekelen compensatie voor dure benzine of gas: 'Maak warmtepomp goedkoop'
Moeten er maximumprijzen aan de pomp komen, zoals GroenLinks-PvdA voorstelt? Het klinkt voor mensen met een brandstofauto misschien aanlokkelijk. Maar dat is nu juist wat je niet moet doen, zeggen experts tegen RTL Nieuws.
Levering gas als chantagemiddel
Zoals Louise van Schaik, onderzoeker bij instituut Clingendael. Zij houdt zich al ruim twintig jaar bezig met Europees klimaat- en energiebeleid. "Het is pijnlijk als benzine straks 2,80 euro of zelfs 3,50 euro per liter kost, of als de gasrekening fors oploopt. Maar mensen moeten zich realiseren dat het ook een leveringsprobleem kan worden. En daarmee een potentieel chantagemiddel. We moeten af van het idee dat olie en gas altijd vanzelf beschikbaar zijn."
Die chantage is dichterbij dan gedacht. President Donald Trump dreigde gisteren de toegang van Europa tot Amerikaans vloeibaar gas (LNG) te beperken als het handelsakkoord tussen beide blokken niet snel wordt goedgekeurd.
'Dit duurt nog jaren'
En dan hebben we het nog niet over de bombardementen in het Midden-Oosten. "Er zijn al veertig olie- en gasproductiefaciliteiten beschadigd", zegt Jan Rotmans, hoogleraar op het gebied van klimaatverandering, duurzaamheid en transities.
"Het beste argument om over te schakelen op duurzame energie heb je nu. Deze problemen zijn niet binnen een paar maanden opgelost; dit duurt nog jaren. Daar moeten we ons op instellen."
Consumenten vinden tweedehands elektrische auto's te duur, ook al dalen de prijzen
Ook econoom Jona van Loenen zegt bij EenVandaag dat de overheid beter de hand op de knip kan houden in plaats van compensatie te geven. "Het is het bestrijden van een symptoom van een ziek systeem, dus geen oplossing." Ook hij benadrukt dat we afhankelijk zijn van landen 'die niet per se het beste met ons voor hebben'.
Volgens Rotmans kost een accijnsverlaging op brandstof van 10 cent de overheid ongeveer een miljard euro. Bovendien profiteert ook een hele grote groep die het niet nodig heeft, wat de ongelijkheid vergroot. "Zo blijf je van crisis naar crisis struikelen."
'Laat ze maar bombarderen'
Oud-weerman Gerrit Hiemstra, een groot pleitbezorger van duurzame energie, schreef deze week op Bluesky: "Laat ze die hele olie-industrie maar platbombarderen. Dat zal de overstap naar duurzame energie enorm versnellen."
Zo ver gaat Olof van der Gaag van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie niet. "Oorlog is verschrikkelijk. We hebben het over dodelijke slachtoffers en enorme economische schade. Daar is niets positiefs aan."
Maar, zegt hij, de oorlog drukt ons wel met de neus op de feiten: een duurzaam energiesysteem maakt ons structureel weerbaarder dan het fossiele systeem waarin we nu zitten.
Grote studie: warmtepomp en isoleren voor bijna alle huishoudens financieel voordeliger
Wat moet er gebeuren? Veel wat we kunnen doen, is al rendabel, zoals zonnepanelen op je dak leggen, zegt Van der Gaag. Extra subsidie is lang niet altijd nodig. Wel moet de overheid drempels wegnemen, bijvoorbeeld door gericht te investeren in armere wijken, waar mensen nu vaak niet kunnen meedoen omdat ze het geld missen om bijvoorbeeld een warmtepomp aan te schaffen.
Renteloze lening
Ook kan de bekendheid van subsidies en leningen omhoog. Huishoudens met een inkomen tot 60.000 euro kunnen via het Warmtefonds bijvoorbeeld een renteloze lening krijgen voor een warmtepomp.
100 euro per maand
De Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) berekende dat huishoudens met een warmtepomp tot wel 100 euro per maand op hun energierekening besparen. Wie een benzine-auto inruilt voor een elektrische bespaart gemiddeld 95 euro per maand.
De experts stellen ook snelle maatregelen voor: maak die warmtepomp goedkoper, geef weer subsidie op de aankoop van elektrische auto’s, schrap wegenbelasting voor elektrische auto's en geef korting op de hypotheekrente voor duurzame woningen.
Volgens Jan Rotmans zijn er diverse knoppen om aan te draaien. Hij noemt isolatie als een van de effectiefste maatregelen. Louise van Schaik stelt voor om subsidies te geven op thuisbatterijen om piekgebruik tussen vier en negen uur 's avonds te verminderen.
Warmtepomp alleen voor de happy few? Wie geen geld heeft kan ook profiteren
Maar werkt het wel, die subsidies en hulp? Uit onderzoek van het RTL Nieuwspanel blijkt dat bijna de helft van mensen met een niet-duurzaam huis geen plannen heeft dit te veranderen. Ook niet met overheidssubsidies.
'Als ik aan duurzaamheid denk, denk ik aan afzetterij'
"Als ik het woord verduurzamen hoor, dan denk ik meteen aan duur. Afzetterij", zo reageert de een. "Gezien mijn leeftijd (79) is verduurzamen niet meer zinvol", schrijft de ander. "Ik wil verhuizen, dus investeer hier niet meer in."
Een grote groep woont in een huurhuis, en zegt geen invloed te hebben op het verbeteren van hun huis. Maar ook onder woningeigenaren is er een substantiële groep, die ervan af ziet.
De Sociaal-Economische Raad pleit er vandaag voor om verduurzaming daarom deels verplicht te maken, bijvoorbeeld op natuurlijke momenten zoals een warmtepomp verplicht stellen als je verhuist.
'Dit gaat niet om ideologie'
Jan Rotmans is het daarmee eens. De ideologische discussie dat 'duurzame maatregelen ons worden opgelegd' kan nu doorbroken worden, zegt hij. "Dit gaat niet om ideologie, maar om geopolitieke realiteit. Als een land als de Verenigde Staten ons kan chanteren met LNG, raakt dat direct onze energiezekerheid. De afgelopen jaren zijn we vertraagd; nu moeten we volle bak inzetten op de energietransitie."