Een jaar Trump op het wereldtoneel: internationale orde voorgoed veranderd

Precies een jaar geleden zat Amerika-correspondent Erik Mouthaan in Washington DC naar de inauguratietoespraak van Donald Trump te luisteren. "Hij zei toen dat Amerika weer gaat groeien. Eerst dacht ik nog dat hij iets als nationale trots bedoelde, maar later benadrukte hij dat het over territorium ging. En nu zien we wat hij daarmee bedoelde."

Want een jaar na zijn aantreden voert Trump de druk op Europa steeds meer op: het Deense Groenland moet en zal Amerikaans worden. "Het gemak waarmee Europese bondgenoten opzij worden gezet, waar ze al decennia nauw mee samenwerken, dat vind ik nog het meest opvallend", zegt Mouthaan. 

Dat we de woorden van de Amerikaanse president serieus moeten nemen, is wel duidelijk als we naar een selectie van zijn acties tot dusver kijken: Trump bewerkstelligde een staakt-het-vuren in Gaza, kreeg de NAVO-norm omhoog, ontvoerde de Venezolaanse president Maduro, bombardeerde het Iraanse atoomprogramma en nodigde Poetin uit in Alaska.

Sloopkogel door de internationale orde

De volledige lijst voert nog veel verder. Maar volgens Laurien Crump, expert internationale betrekkingen aan de Radboud Universiteit, is er wel een rode draad: "Hij haalt met een sloopkogel de internationale orde onderuit. De internationale orde die de Amerikanen na de Tweede Wereldoorlog overigens zelf hebben opgebouwd."

Die orde bestond uit internationaal recht, afspraken tussen landen en overleg binnen organisaties als de VN. Allemaal zaken waar Trump niet veel mee op heeft. Trumps adviseur Stephen Miller vatte het samen: "We leven in een wereld geregeerd door macht, sterkte en kracht."

Politiek als vastgoedmagnaat

Het is machtspolitiek, waar grote landen hun wil aan die van kleinere landen opleggen, desnoods met geweld, ziet Crump. "En Trump bedrijft dat als een vastgoedmagnaat."

De voorbeelden van het zakelijk denken zijn legio. Na de militaire operatie in Venezuela, was Trump er helder over dat het hem ook om de olie ging. Met Oekraïne sloot hij een grondstoffendeal over de zeldzame aardmetalen in het land. Aardmetalen die ook in Groenland te vinden zijn.

"Hij is heel erg bezig met grondstoffen", zegt correspondent Mouthaan. "Ook met het oog op de toekomst: als je groot wil worden met AI, data en crypto, heb je aardmetalen nodig om batterijen en chips te maken. En energie om het te laten draaien." 

"Trump houdt van de korte klap", zegt Mouthaan. "Een snelle deal, succes vieren, foto maken, en door." En het moet gezegd worden: die successen zijn er ook. "Sinds Obama willen Amerikaanse presidenten al dat NAVO-bondgenoten meer gaan bijdragen aan defensie, Trump kreeg het voor elkaar."

De Amerikaanse president herhaalt graag dat hij acht oorlogen heeft beëindigd. Er valt veel af te dingen op die claim, maar in Gaza forceerde hij wel degelijk een staakt-het-vuren.

Europa in het nauw

Na een jaar Trump is het in Europa duidelijk: Trump trekt zijn eigen plan. Het is allesbehalve vanzelfsprekend dat de VS daarin Europa steunt zoals dat lange tijd het geval was. Mouthaan: "Dit wordt het jaar waarin we gaan testen: hoe gaan we met Trump om?"

"Daar hebben we in Europa nog geen antwoord op", zegt expert internationale betrekkingen Crump. "Het is onvermogen om te zien dat je voormalige bondgenoot niet meer je bondgenoot is."

Wat Europa wel zou kunnen doen? "Een vuist maken", antwoordt Crump. "Als handelsblok kan je de Amerikanen echt wel pijn doen, bijvoorbeeld door Amerikaanse techbedrijven beperkingen op te leggen. En blijf ook buiten de EU denken, zonder de Britten ben je nergens."

Tot slot heeft Crump ook nog een leestip voor Europese leiders: een interview dat Donald Trump in 1990 gaf aan Playboy, hier te vinden. Daarin wordt de, toen nog vastgoedmagnaat, Trump gevraagd wat hij zou doen als hij president zou zijn.

"Hij vertelde toen eigenlijk al precies wat hij nu aan het doen is. En hij vertelt hoe hij deals sluit: zo hard mogelijk pushen, tot de ander bijna breekt, en dan stopt hij. De les daaruit moet zijn: als je meeveert met Trump blijft hij doorgaan. Je moet dus terugdrukken."