Witte Huis sluit militair ingrijpen Groenland niet uit, zou 'einde NAVO' betekenen

"Wij hebben Groenland nodig." Slechts enkele dagen na de inval van de Amerikanen in Venezuela en de arrestatie van president Maduro, steekt de Amerikaanse president, Donald Trump, zijn ambitie niet onder stoelen of banken. 

"Op dit moment zit Groenland vol met Chinese en Russische schepen. We hebben Groenland nodig vanwege de nationale veiligheid. En Denemarken zal niet in staat zijn om dat te doen", zei hij tegen verslaggevers in het presidentiële vliegtuig. 

Het Witte Huis zei gisteravond nog dat het inzetten van het Amerikaanse leger 'altijd een optie is' om de controle over Groenland te krijgen. Dat dreigement kwam na de duidelijke verklaring van Europese leiders dat de inwoners van Groenland en de regering in Kopenhagen zelf beslissen over de toekomst van het gebied.

Strategische en commerciële redenen

Trump aast al langer op Groenland, een groot arctisch eiland tussen Noord-Amerika en Europa in. Al in zijn eerste termijn stelde de Amerikaanse president dat hij Groenland wilde 'kopen'. Het land ligt namelijk op een strategisch belangrijke plek. Amerika is vanaf Groenland beter te verdedigen tegen een mogelijke aanval van bijvoorbeeld Rusland. 

Daarnaast zijn er commerciële redenen om het eiland in te lijven: doordat het ijs op Groenland langzaam smelt, komt er een nieuwe handelsroute bij. Ook wordt het steeds makkelijker om er grondstoffen te delven.  

Meer over Trumps beweegredenen om Groenland in te lijven, zie je hieronder:

Toen Trump jaren geleden suggereerde dat hij Groenland wilde kopen, werd daar nog wat lacherig over gedaan. Inmiddels is dat lachen wel gestopt. 

Met de inval in Venezuela en de ontvoering van president Maduro heeft Trump (opnieuw) laten zien dat hij zich niet aan de geschreven en ongeschreven afspraken tussen landen houdt. Ook het ondenkbare is nu denkbaar geworden: een NAVO-land, namelijk de VS, zou een ander NAVO-land binnen kunnen vallen.

'Niet opgewassen tegen Amerikaanse kracht'

En als het zover komt, heeft Denemarken niet de mankracht om de Amerikanen te stoppen, zegt Patrick Bolder, oud-luitenant-kolonel bij de Nederlandse luchtmacht en defensie-expert bij het Haags Centrum voor Strategische Studies. 

Ook als Europese bondgenoten Denemarken dan te hulp schieten, zoals is afgesproken in een Europees verdrag, zouden we de VS niet kunnen tegenhouden. "Daar kunnen we weinig tegen doen. Tegen de Amerikaanse kracht zijn wij niet opgewassen," zegt Bolder.

De gevolgen van zo’n inval zouden dramatisch zijn, waarschuwde de Deense premier Mette Frederiksen. "Als de VS kiest om een ander NAVO-land aan te vallen, dan zou alles stoppen", zei ze tegen een journalist. "Inclusief de NAVO en daarmee de veiligheid die is geboden sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog."

"En het legt mogelijk een bom onder de Europese Unie," zegt Bolder. "Want wat gebeurt er als sommige lidstaten Denemarken wel gaan helpen en andere niet? Dan speelt Trump de Europese lidstaten uit elkaar."

'Geen gedeelde normen en waarden'

Ook zonder een inval van de Amerikanen is Bolder somber gestemd over de samenwerking met de Amerikanen. De inval in Venezuela laat opnieuw zien dat Europa en Amerika steeds verder uit elkaar drijven. 

"Wij delen geen normen en waarden meer met hen", stelt de defensie-expert. Europa investeert mede daarom veel in defensie om zo militair op eigen benen te kunnen staan, maar voorlopig is dat nog niet zo. "Misschien over tien jaar wel. Of als we hard werken over vijf jaar. Maar nu nog niet", aldus Bolder.

De komende jaren hebben we de Amerikanen dus nog hard nodig. Tegelijkertijd zijn de uitspraken over Groenland van Trump en zijn regering niet van de lucht. Europa moet dus 'koorddansen', ziet Anna van Zoest, directeur van de Atlantische Commissie. 

"Dat zie je ook terug in de verklaring die Europese regeringsleiders dinsdag naar buiten brachten over Groenland. Aan de ene kant tonen ze begrip voor de Amerikanen voor hun interesse in dit gebied. Aan de andere kant de boodschap: we moeten het samen doen en volgens het internationaal recht."

De verklaring eindigt wel stevig: "Groenland behoort aan zijn inwoners", aldus de leiders van onder meer Duitsland, Frankrijk, Italië en Polen. "Het is aan Denemarken en Groenland, en hen alleen, om te beslissen over zaken met betrekking tot Denemarken en Groenland." Demissionair premier Schoof meldde op X dat hij de boodschap ondersteunt.

Van Zoest wijst op een recente speech van secretaris-generaal van de NAVO Mark Rutte, waarin ook hij trachtte de Amerikanen te laten zien dat de NAVO-lidstaten het arctische gebied het beste kunnen zien als een gezamenlijk project.

Plaatsvervangend stafchef van Trump, Stephen Miller, lijkt ook het belang te zien van Groenland voor de NAVO, maar geeft daar toch een andere invulling aan dan Europa. In een interview met CNN stelde hij eerder deze week dat Groenland onderdeel zou moeten zijn van de VS om zo 'de NAVO en NAVO-belangen te beschermen'.

Miller stelt ook dat het 'niet nodig is' om na te denken over militair ingrijpen, want 'niemand gaat een militair gevecht aan met de VS over Groenland'. Hij lijkt te suggereren dat landen als Denemarken via gesprekken overtuigd zouden kunnen worden van het feit dat niet zij maar Amerika eigenaar zou moeten worden van Groenland. Wat het Witte Huis zal doen als die gesprekken op niks uitlopen, wordt niet duidelijk. 

Trump hanteert stok en wortel

Er zit in elk geval meer in de gereedschapskist van de Amerikaanse president dan alleen het leger. Zo schroefde Trump eerder al de duimschroeven aan bij verschillende landen door handelstarieven flink te verhogen. Naast de stok is er natuurlijk ook nog de wortel: Trump kan, zoals hij eerder al heeft geopperd, de Groenlanders geld gaan bieden. Al hadden zowel de Denen als de Groenlanders daar toentertijd geen oren naar.

Defensie-expert Bolder hoopt vooral dat Amerika ervoor kiest om op een vreedzame manier meer invloed te krijgen in Groenland. "Ze willen bijvoorbeeld nieuwe militaire bases openen in Groenland. Daar zullen Groenlanders en Denemarken blij mee zijn. Waarom die agressieve houding, als het ook op een vreedzame manier kan?"