Oorlog eist steeds zwaardere tol van Russen: 'Belastingen nog nooit zo hoog'

In de vroege uren van 24 februari 2022 werd het ondenkbare werkelijkheid: het was weer oorlog in Europa. De Russische president Vladimir Poetin sprak van een 'speciale militaire operatie'. Binnen drie dagen zou Kyiv zijn ingenomen en binnen tien dagen geheel Oekraïne, zo was de verwachting in Moskou.

Het liep anders. En dat heeft gevolgen op alle vlakken van de maatschappij. 

Duizelingwekkend aantal slachtoffers

Aan het front is de menselijke tol enorm. Moskou deelt geen cijfers van het aantal omgekomen soldaten. Maar vorige maand schatte de Amerikaanse denktank Center for Strategic and International Studies dat zo'n 325.000 Russen zijn gedood.

Door die verliezen kampt Rusland met een gebrek aan manschappen. Het land heeft steeds meer moeite om de manschappen aan te vullen. Met hoge salarissen wordt geprobeerd soldaten te werven, maar dat lukt steeds minder. "Voor de Russen is het alle hens aan dek", zegt Han Bouwmeester, hoogleraar militaire operationele wetenschappen aan de Nederlandse Defensie Academie.

"Je voelt dat het begint te wringen en te kraken", voegt Ruslandkenner Hubert Smeets toe. 

Economische recessie op de loer

De Russische economie staat door de oorlog en de westerse sancties onder grote druk. Aan het begin van de oorlog schakelde het Kremlin over op een oorlogseconomie, waardoor de wapenindustrie een grote impuls kreeg en de economie werd aangezwengeld. Inmiddels gaat bijna veertig procent van de staatskas naar defensie. Investeringen in andere sectoren worden daardoor op de lange baan geschoven.

"De Russische auto-industrie ligt op zijn gat en bij de spoorwegen is inmiddels sprake van groot achterstallig onderhoud", zegt Smeets. En doordat honderdduizenden Russen de afgelopen jaren het land zijn ontvlucht, is er een schrijnend tekort aan met name geschoolde arbeiders. "Alleen al in Moskou is de verwachting dat er over vier jaar een tekort is van een miljoen arbeidsplaatsen", aldus Smeets.

"Je ziet dat de economische groei eruit is", vervolgt hij. "En het is goed denkbaar dat Rusland binnenkort in een recessie belandt als er opnieuw sprake is van krimp." Dat komt onder meer doordat de opbrengsten uit olie en gas afgelopen jaar met een kwart afnamen. De prijs van Russische olie is gedaald vanwege het toegenomen aanbod van olie wereldwijd. Daarnaast worden olieraffinaderijen regelmatig bestookt door Oekraïense drones.

In onderstaande video is te zien hoe Oekraïne olie-installaties geregeld onder vuur neemt:

En het gebrek aan inkomsten uit fossiele brandstoffen begint invloed te hebben op de bevolking. "Mensen hebben nog nooit zoveel belasting moeten betalen", zegt correspondent Olaf Koens. "Zo ging recent de btw omhoog, puur om de oorlog te financieren." Ook kampen de inwoners met hoge inflatie. Dat blijkt niet uit de officiële cijfers, maar wel in de winkel.    

"De energierekeningen verstikken ons en de prijzen zijn torenhoog", zegt een inwoner van het dorpje Yelets tegen de BBC. "Het is moeilijk om rond te komen." Bij de plaatselijke bakker wordt ook geklaagd. "We hebben de prijzen moeten verhogen", zegt de eigenaar. "De energierekening, de belasting en de huur zijn namelijk ook omhooggegaan."

Door de hogere prijzen neemt de vraag naar goederen af, waardoor er minder wordt geproduceerd. "Ik zou nog niet zeggen dat de economie piept en kraakt", zegt Smeets. "Die opgebouwde oorlogseconomie draait nog wel, maar er zijn wel signalen die wijzen op problemen." 

Tegenstelling platteland en stad

"De oorlog heeft Rusland enorm veranderd", zegt Koens. "Je ziet mensen zonder ledematen in het straatbeeld en veteranen met psychische problemen vanwege opgelopen trauma's." Ook worden de gevolgen van de oorlog steeds zichtbaarder doordat het aantal begraafplaatsen en monumenten fors zijn toegenomen.

Daarnaast lijkt binnen de Russische samenleving een tegenstelling tussen platteland en stad te ontstaan. Op het platteland is de steun voor de oorlog minder groot dan in de grote steden, blijkt uit opiniepeilingen van de onafhankelijke organisatie Levada. "Het gaat hierbij om de trend die eruit spreekt en dat kan geen toeval zijn", zegt Smeets. 

"Je ziet dat Rusland zijn soldaten uit de armere streken haalt en niet uit de grote steden", zegt Bouwmeester. Veel van hen komen niet meer levend thuis. "Poetin wil niet riskeren dat zoons en dochters uit zijn eigen kring worden opgetrommeld." 

Tot slot, de vraag: hoe lang kan Rusland de oorlog nog volhouden? "Heel lang", zegt Koens. "De Russen hebben de tijd. In die vier jaar heeft deze oorlog niet geleid tot grote sociale onrust. Dat het verzet is gebroken versterkt het Kremlin om de oorlog door te zetten." 

Heel af en toe vinden kleine protesten plaats, zoals in onderstaande video te zien is: