Oversteek Ceuta aangejaagd door desinformatie van honderden socialmedia-accounts
Ceuta is een stukje Spanje op het Afrikaanse continent. Het wordt door migranten gezien als een makkelijke route naar het welvarende Europa. Toch maakten de afgelopen jaren weinigen van hen de oversteek. Spanje bewaakt de grens stevig en zogeheten veiligelanders, zoals Marokkanen, worden meestal direct teruggestuurd.
Maar afgelopen week was alles anders: zo'n 72.000 migranten probeerden in nog geen 24 uur tijd de exclave te bereiken, velen van hen zwemmend. Er kwamen daarbij 75 mensen om het leven. De meeste van de doden zijn tijdens die overtocht verdronken.
De migranten zouden zijn gemotiveerd door een stortvloed aan berichten op Instagram, TikTok, Facebook en WhatsApp, zo blijkt nu. Via die platforms zou misinformatie zijn verspreid over een recente rechterlijke uitspraak. Het Spaanse Hooggerechtshof had bepaald dat mensen die Spanje via de zee bereiken, niet onmiddellijk mogen worden teruggestuurd.
'Spanje is open!'
De berichten werden versterkt door filmpjes van migranten die zichzelf al zwemmend filmden. "Spanje is open!", is te horen bij de beelden. Ook werd informatie gedeeld over welke route je het best kon zwemmen en waar je je als migrant moest melden om asiel aan te vragen.
Uit de analyses blijkt dat er sinds eind juni honderden nieuwe accounts zijn aangemaakt. Het gaat hoofdzakelijk om profielen afkomstig uit Marokko, Frankrijk, Tunesië en de Verenigde Staten, maar de meeste komen uit Algerije. Wie er achter de accounts zitten, wordt uit het onderzoek niet duidelijk. Mogelijk hebben mensensmokkelaars geholpen om de berichten te verspreiden.
60.000 migranten bereikten Spaanse exclave Ceuta, 48.000 zijn er alweer teruggekeerd
Steeds geloofwaardiger
Wat wel duidelijk is, is dat het bereik van de accounts enorm is. WhatsAppgroepen met duizenden leden, TikTokvideo's met miljoenen weergaven en Instagramberichten met duizenden likes. De berichten begonnen klein, maar werden al snel steeds geloofwaardiger en concreter, zag correspondent Richard Hogenkamp.
"Vanaf eind juni verschenen er berichten op sociale media dat Ceuta open zou zijn voor migranten. In de berichten viel te lezen en te zien hoe de Spaanse exclave te bereiken was en waar je je moest melden voor een asielaanvraag. Later werden die concreter: mensen in wetsuits riepen op om op 30 juli te gaan zwemmen. De vele berichten, het opmerkelijke verhaal en de concrete datum maakten het geloofwaardig. Het zorgde voor motivatie bij velen, weten we inmiddels."
Veel migranten kwamen er vlak na aankomst in Ceuta achter dat ze er niet vonden wat ze zochten, en keerden snel weer terug naar Marokko:
Veel berichten en een opmerkelijk, maar toch geloofwaardig verhaal: het is precies wat er nodig is om iets viraal te laten gaan op het internet. Volgens socialemedia-expert Joey Scheufler is het niet gek dat deze berichten in zo'n korte tijd zo'n groot bereik wisten te halen.
Blinde vlek
Maar ondanks de miljoenen views werden de berichten niet opgemerkt door de Spaanse én de Marokkaanse inlichtingendiensten. Sociale media zijn volgens Scheufler bij veel overheden nog altijd een blinde vlek. "Overheden bagatelliseren dingen op sociale media snel. Ik denk ook dat ze het vaak niet willen zien en het niet willen geloven."
Al is het volgens Scheufler niet alleen onderschatting. "Inlichtingendiensten kunnen lang niet alles zien. Daarnaast gaan ontwikkelingen op sociale media zo snel, dat het kwaad al is geschied voordat de ernst van de situatie door inlichtingendiensten kan worden ingeschat."
Spaanse premier haalt uit naar 'egoïstische' EU-landen na crisis in Ceuta
Onderzoek
Toch neemt Spanje zijn verantwoordelijkheid: het land wil onderzoeken waarom de eigen inlichtingendiensten niet alert waren, maar eist tegelijkertijd dat Marokko dat ook doet, zegt Hogenkamp. "Door nu ook met de vinger te wijzen naar de Marokkaanse inlichtingendienst, hoopt de Spaanse regering te laten zien dat zij niet als enige gefaald heeft."
Deze week komen de ministers van Binnenlandse Zaken van de EU samen om te praten over de versterking van de buitengrenzen. Het inschatten van online risico's zal dan ongetwijfeld ook aan bod komen.
Vooral veel jonge migranten maakten de oversteek vanuit Marokko naar Ceuta. Aan journalisten op het eiland vertelden ze vlak na aankomst waarom ze gekomen zijn::
