De waarheid over water filteren in huis; noodzaak of onzin?

"Ons kraanwater is extreem schoon en veilig", geeft Roberta Hofman, onderzoeker in waterzuivering en hergebruik, aan. "Dankzij geavanceerde zuivering en zeer strenge controles zit er hooguit een piepkleine hoeveelheid PFAS (Poly- en perfluoralkylstoffen) of medicijnresten in. We hebben hele goede zuiveringstechnieken, maar ook hele goede analysetechnieken. Die laten soms zien dat er hele kleine hoeveelheden van stofjes in zitten die je liever niet had willen hebben."

Om aan te duiden hoe laag het gehalte van die stofjes is maakt ze de volgende vergelijking: "Stel het gaat om één nanogram PFAS per liter water, staat dat gelijk aan één paracetamol per 200 olympische zwembaden. Zelfs bij een hoge concentratie van tien nanogram per liter water gaat het om één paracetamol per 20 olympische zwembaden."

Hierover vult Noortje van Zijl, woordvoerder van Vewin, aan: "Drinkwaterbedrijven proberen zoveel mogelijk PFAS eruit te filteren, maar dat is heel moeilijk. We zetten daarvoor verschillende zuiveringstechnieken in, bijvoorbeeld actief kool-filtratie of omgekeerde osmose."

Wettelijk vastgesteld

Ons drinkwater is volgens Hofman voor iedereen veilig om te drinken: "Er is een wettelijke grens van de zuiverheid van het drinkwater. Hierbij wordt rekening gehouden met het feit dat ook kwetsbare personen, zoals bijvoorbeeld pasgeboren baby’s, gebruik maken van het water. Drinkwaterbedrijven zitten daar zelfs nog een factor van 100 tot 1000 onder." Juist door deze wettelijke normen, bepaald door het RIVM, is het water in Nederland zo schoon, veilig en gezond. 

Dat er kalk in het water zit is volgens Hofman ook geen probleem voor de gezondheid, maar kan nadelig zijn voor de levensduur van je huishoudelijke apparaten. "Kalk is zelfs goed voor de gezondheid. Daarnaast helpt het om het water stabiel te houden", legt ze uit. In Nederland is er bijna geen sprake meer van hard water, ook omdat waterbedrijven rekening willen houden met de duurzaamheid van huishoudapparaten. "Alleen op een paar Zuid-Hollandse eilanden hebben ze nog hard water", legt ze uit. 

Vooral onder jongeren lijkt er minder vertrouwen te zijn in het kraanwater. "Onderzoek laat zien dat 6 op de 10 jongeren zich wel eens zorgen maakt over de veiligheid en gezondheid van kraanwater", vertelt Van Zijl. "We proberen daarom extra duidelijk en eerlijk te zijn over ons kraanwater. Over hoe we zuiveren, maar ook over wat er nog wél in het water kan zitten." 

"Soms hoor je bijvoorbeeld verhalen over drugsresten in water. In theorie is dit ook zo, maar in zulke kleine hoeveelheden dat het absoluut niet schadelijk is. Je zou meer dan 4.166.667 liter water moeten drinken om één zoutkorreltje drugsresten binnen te krijgen. Drinkwaterbedrijven zuiveren bijna alle ongewenste stoffen uit het water, alleen niet tot de allerlaatste molecuul", legt ze uit. Ze snapt dan ook heel goed dat als je steeds meer van dit soort uitspraken leest, je kunt gaan twijfelen.

"Er ontstaat vooral veel verwarring omdat de bronnen voor Nederlands drinkwater vervuild raken. Dit gaat om bevuild grond- en oppervlaktewater. Hierdoor moeten drinkwaterbedrijven meer moeite doen om alles eruit te filteren." Maar dit heeft volgens haar geen effect op hoe schoon het water is dat uiteindelijk uit onze kranen komt. 

Kookadvies door bacterie in drinkwater

De standaarden voor gezond drinkwater zijn dus enorm streng. Maar wat als er niet gegarandeerd kan worden dat het water veilig is om te drinken? Daarover zegt Van Zijl: "Kraanwater moet aan heel veel eisen voldoen. In 99.9% van de gevallen is er niks aan de hand. Maar heel soms gaat dat mis. Dan hebben drinkwaterbedrijven dat heel snel door, aangezien zij dit voortdurend meten."

Zodra ze niet de kwaliteit van het drinkwater kunnen garanderen, laten ze meteen een kookadvies afgeven. Het advies is dan dat mensen hun kraanwater 3 minuten koken voor gebruik. "De kans dat je er dan ziek van wordt is heel klein."

Heeft het, in zo’n geval, zin heeft om je water thuis te filteren? Volgens Van Zijl niet. "Een waterfilter in huis heeft hier geen effect op. Kookadviezen zijn er om bepaalde bacteriën eruit te koken. Zo'n waterfilter dat doet daar niks tegen.”

Het aanbod en de functies van waterfilters

Er zijn verschillende soorten waterfilters beschikbaar, van simpele kannen tot complexe systemen met omgekeerde osmose. Volgens drinkwaterexpert Roberta Hofman hebben ze allemaal hun eigen werking. "Sommige filters halen voornamelijk kalk uit het water, anderen verwijderen ook andere stoffen zoals mineralen of medicijnresten, die er overigens al niet tot nauwelijks in zitten."

Bij ionenwisselaars wordt kalk bijvoorbeeld vervangen door natrium (zout). "Maar daardoor kan het soms zelfs gebeuren dat je over de vastgestelde grens voor de hoeveelheid natrium per dag gaat", vertelt Hofman. 

Een geavanceerd systeem als omgekeerde osmose verwijdert vrijwel alle mineralen uit het water, wat volgens de experts niet nodig is bij veilig drinkwater. Daarnaast waarschuwt ze voor het onderhoud van deze systemen. "Op waterfilters kunnen snel bacteriën groeien. Als je ze niet vaak genoeg vervangt, voeg je juist bacteriën toe aan water dat al heel schoon is. Het werkt dan juist averechts." 

Ook Van Zijl is niet te spreken over thuis water filteren: "Elk apparaat dat kraanwater bewerkt, brengt risico’s met zich mee. Dus ik adviseer om er niet aan te beginnen. Daarbij staan consumenten wel vrij in hun keuze om een waterfilter aan te schaffen. Wij geven alleen aan dat dit niet nodig is. Drinkwaterbedrijven filteren het water namelijk al voldoende."

Onnodig

Voor de meeste huishoudens in Nederland is zelf water filteren echt niet nodig, concluderen Hofman en Van Zijl. 

Alleen onder hele specifieke omstandigheden kan het mogelijk nuttig zijn om kraanwater nog extra te filteren. "We zijn aan het onderzoeken of het misschien van belang kan zijn voor oude woningen met loden leidingen. Daar kan namelijk te veel lood in het water zitten, wat schadelijk kan zijn voor de ontwikkeling van bijvoorbeeld pasgeboren baby’s. Dit heeft niks met het water van de drinkwaterbedrijven te maken, maar met de leidingen waar het door stroomt", legt Hofman uit.

Voor de mensen die zich er toch aan willen wagen, zegt ze het volgende: "Een consument is helemaal vrij om zijn eigen keuze te maken. Als je graag water wilt filteren moet je dat doen, maar laat je dan wel goed informeren en hou je strikt aan de gebruiksaanwijzing. Het brengt namelijk echt risico’s met zich mee."