Zitten we wéér in de problemen? Een derde van ons gas komt uit VS

Vier jaar geleden schoten de gasprijzen naar recordniveaus toen de Russen de gaskraan naar Europa dicht begonnen te draaien, en de oorlog in Oekraïne uitbrak. Tekorten dreigden en de overheid moest bijspringen om de energierekening betaalbaar te houden.

LNG uit de VS

In sneltreinvaart moest Nederland, en de rest van de EU, afkicken van het Russische gas én alternatieven zoeken. Dat werd uiteindelijk één alternatief. Want inmiddels zijn we net zo afhankelijk van Amerikaanse energie (olie en gas), als dat we waren van Russische voor de oorlog begon.

Een derde van ons gas komt, in de vorm van LNG (vloeibaar gemaakt gas), via enorme schepen naar Nederland. Daar zagen niet veel mensen het gevaar van in, want de VS is al decennialang een trouwe bondgenoot geweest van de EU. Maar die tijd lijkt voorbij. En president Trump gebruikt juist handel als wapen.

Waarom komt alles uit de VS?

"We moesten het ergens anders inkopen, dan kom je al snel bij de VS uit", zegt Jilles van den Beukel, energie-expert bij kennisinstituut HCSS. "De VS is een fossiele supermacht."

"Russisch gas is vervangen door LNG. Dat komt voor een groot en toenemend deel uit de VS." De laatste maanden zou zelfs meer dan de helft van de LNG in Europa uit de VS komen.

Dat ziet ook Martien Visser, emeritus lector Energietransitie. En de verklaring is eenvoudig: "Leveranciers die moeten inkopen, kiezen de goedkoopste." En voor Europa geldt dat dat de VS is. De belangrijkste reden daarvoor is puur logistiek, zegt Van den Beukel: voor de VS is Europa de dichtstbijzijnde afzetmarkt.

Dat er voor het goedkoopste gas wordt gekozen, is niet meer dan logisch, zegt Visser, want dat is wat de consumenten willen. Zolang de overheid  geen beleid maakt dat dwingt om diverser in te kopen, gebeurt het dus ook niet.

Wat is het gevaar?

"Ik denk dat de VS nog steeds een betere partner is dan Rusland, maar het is duidelijk: het is niet meer als vroeger", zegt Van den Beukel. "Het is een grote schok voor Europa dat de alliantie met de VS op losse schroeven staat."

Gezien de recente geschiedenis, is het ook niet ondenkbaar dat de VS de Europese afhankelijkheid van LNG inzet in onderhandelingen. Waarbij wel aangetekend moet worden dat de VS zijn LNG niet gemakkelijk ergens anders kwijt kan (bijvoorbeeld omdat China flinke heffingen heeft op Amerikaanse importen), en het lastig is om zomaar exporten te verbieden.

"In feite zijn de mogelijkheden voor de VS beperkt, maar Trump kan wel dreigen. Bijvoorbeeld: jullie kunnen Groenland hebben, of LNG, maar niet allebei. Of hij het ook echt kan bewerkstelligen, is de vraag", aldus Van den Beukel. Maar alleen de dreiging al zal voor spanning en hogere prijzen zorgen.

Dus: zelfde probleem als vier jaar geleden?

Toch niet helemaal. Want hoewel de afhankelijkheid van de VS op papier nu even groot is als die van Rusland toen, heeft LNG wel een groot voordeel ten opzichte van gas uit een pijpleiding, legt Visser uit.

Omdat we inmiddels in Europa veel LNG-terminals hebben, waar tankers hun LNG kwijt kunnen, kunnen we in geval van nood proberen bij andere landen LNG te kopen. De twee andere grote spelers zijn Qatar en Australië. Hoewel die landen vaak langetermijncontracten hebben afgesloten met gasafnemers, zit daar wel wat ruimte, denken de experts. "Het kost een paar maanden, maar een schip kan wenden", aldus Visser.

Beiden verwachten namelijk dat als de Amerikaanse LNG niet naar Europa gaat, het wel ergens anders heen zal moeten, bijvoorbeeld naar Azië. In dat geval zal er weer minder LNG vanuit Qatar naar China vloeien, en dat komt dan beschikbaar voor Europa. 

Dat zal hoe dan ook wel gepaard gaan met een periode van hogere prijzen en onzekerheid.

Hoe moeten we dit voorkomen in de toekomst?

"In wezen hebben we geen keuze", zegt Van den Beukel. "Standvastig doorgaan met de energietransitie, en hopen dat Noorwegen doorgaat met gas produceren." Én zelf ook de gasproductie die we nog hebben in stand houden.

Daar sluit Visser zich volledig bij aan. En: zorg aan het begin van de winter voor volle gasopslagen. Deze winter begonnen we met 73 procent gevulde gasopslagen, terwijl we eigenlijk minimaal 80 procent willen. De urgentie die we een paar jaar geleden voelden, is alweer een beetje weggeëbd, ziet hij.