Amerika wil dat Oekraïne verkiezingen houdt, maar dat kan niet: 'Chantage'

Oekraïne bereidt zich al voor op verkiezingen, meldde The Financial Times gisteren. Dat gebeurt onder druk van de Verenigde Staten. De Amerikaanse president Donald Trump wil dat het Oekraïense volk uiterlijk op 15 mei stemt over een vredesakkoord met Rusland, zodat de oorlog uiterlijk in juni ten einde kan komen.

"Als de Russen elke dag mensen vermoorden, hoe kunnen we dan verkiezingen aankondigen of serieus overwegen in de komende weken?", reageerde president Zelensky op de berichtgeving. "Niemand is tegen verkiezingen, maar ze moeten veilig zijn."

Mocht de regering in Kyiv niet akkoord gaan met het houden van verkiezingen, schrijft The Financial Times, dan dreigt Amerika een streep te zetten door de veiligheidsgaranties die het Oekraïne heeft beloofd. Zelensky ontkent de berichtgeving.

Politicoloog Petro Olestsjoek van de Taras Sjevtsjenko Universiteit in Kyiv heeft er een hard hoofd in dat Oekraïne deze lente al naar de stembus gaat. "Ik denk dat het een truc is van de Amerikanen", zegt hij tegen RTL Nieuws. Door een strakke tijdlijn te bedenken, zou Washington een doorbraak willen forceren in de vredesonderhandelingen. "Maar dat is niet realistisch."

"De Amerikanen krijgen niets van de Russen: geen concessies, geen staakt-het-vuren, geen wapenstilstand, niks. Ze voeren ook geen druk uit op Rusland. Maar ze zetten Oekraïne wel onder druk om verkiezingen te houden."

"Als ze ons op deze manier chanteren, is dat geen poging om ons te helpen", verzucht Vita Dumanska, hoofd van de stichting Chesno die zich inzet voor eerlijke verkiezingen in Oekraïne. Ze is ook lid van de parlementaire werkgroep voor verkiezingswetgeving. Ze ziet dat het juridisch onmogelijk is om op zo'n korte termijn naar de stembus te gaan.

"We worden gedwongen om verkiezingen te houden, terwijl de Oekraïense wet zegt dat vrije democratische verkiezingen alleen mogelijk zijn onder bepaalde veiligheidsvoorwaarden. En we krijgen geen garanties over veiligheid tijdens de verkiezingen."

Door de oorlog is het ook moeilijk om een nieuwe politieke partij op te richten, en gelden er strengere regels voor mediavrijheid. Daar moeten eerst oplossingen voor komen, om vrije verkiezingen mogelijk te maken.

Dumanska legt uit dat er altijd manieren gevonden kunnen worden om alsnog verkiezingen te organiseren, maar dat zou betekenen dat Oekraïne onder druk van Amerika en Rusland haar eigen wetgeving moet omzeilen.

En dan zijn er nog tal van praktische bezwaren. "Verkiezingen zijn niet iets wat je in een dag organiseert", vertelt Dumanska. Zo worden Oekraïense steden aangevallen met Russische raketten en drones, terwijl soldaten aan het front moeten kunnen stemmen en zichzelf ook verkiesbaar willen stellen. Zij kunnen hun posities niet verlaten zolang er oorlog is.

Daarnaast kunnen mensen niet stemmen in de gebieden die Rusland heeft bezet. Rondom het front is er totale verwoesting, en is er geen geschikte plek voor stembureaus. Dan zijn er nog miljoenen Oekraïense vluchtelingen, met name in Europa, en het is onduidelijk hoe Oekraïne ze allemaal kan laten stemmen.

"We moeten er absoluut zeker van zijn dat we verkiezingen houden die door de internationale gemeenschap worden erkend, zonder twijfels over de legitimiteit ervan. Ik denk dat we daar nu nog niet klaar voor zijn", zegt Dumanska.

Verkiezingen zouden deze lente worden gekoppeld aan een referendum over een vredesdeal. Achter gesloten deuren onderhandelen Oekraïne, Rusland en de Verenigde Staten wel over een voorstel waar alle partijen zich in kunnen vinden, maar dat lukt nog niet.

Er is bijvoorbeeld nog steeds onenigheid over de verdeling van Oekraïens grondgebied, de meest heikele kwestie. En zolang er nog geen concept voor een vredesakkoord is, kunnen Oekraïense burgers ook niet een referendum houden over dat concept.

"In principe wil onze samenleving wel verkiezingen, maar alleen onder normale omstandigheden", legt politicoloog Olestsjoek uit. "Er is geen serieuze roep om op korte termijn naar de stembus te gaan. Wanneer je elke dag te maken hebt met Russische terreur, dan zijn verkiezingen wel het laatste waar je over nadenkt. Terwijl we dit gesprek in Kyiv hebben, staat het luchtalarm aan."

"Er kan kritiek zijn op de autoriteiten, en op de keuzes van Zelensky, maar er is een maatschappelijke consensus dat onze machthebbers legitiem zijn", vertelt Dumanska. Verkiezingen kunnen zorgen voor verhit debat en polarisatie, terwijl het land in oorlogstijd juist verenigd wil blijven.

Hoewel politiek debat in vredestijd erg belangrijk is, zou het in oorlogstijd ook destabiliserend kunnen werken. En dat speelt Poetin weer in de kaart.

"Het belangrijkste doel van Poetin is om Oekraïne te destabiliseren, zowel aan het front als daar achter", zegt Olestsjoek. "En Poetin manipuleert de Amerikanen, door bijvoorbeeld te zeggen dat hij klaar is om een vredesdeal te sluiten, als Oekraïne eerst verkiezingen houdt. Vervolgens kan hij zeggen dat hij de uitkomst van de verkiezingen niet erkent."

Verkiezingen lijken er dus niet op korte termijn te komen, maar op de achtergrond bereiden politici zich al wel voor op de toekomst.

"Politieke partijen bereiden zich al lang voor", zegt Olestsjoek. "Maar het is nu schadelijk om openlijk over verkiezingen te praten. Dan krijgen ze meteen het verwijt dat ze alleen aan verkiezingen denken, en niet aan het overleven van de Oekraïense staat."

"Politici willen dus geen valse start maken, maar ze kunnen ook niet te laat beginnen want dan staan ze achter."